Waar blijft de tijd op
Mars?
De datum en de tijd op Mars zijn hierboven weergegeven
volgens de Rotterdamse kalender en de opgerekte 24-uurs klok. Er zijn veel
meer klokken en vooral veel meer kalenders denkbaar, en in veel gevallen
ook al bedacht. Een redelijk compleet overzicht is te vinden op
Tom Gangale's
MartianTimeWebsite.
Een Marsbewoner die zou proberen te rekenen met
een Aardse klok en een Gregoriaanse kalender zou binnen de kortste keren
zwaar overspannen zijn. Om maar eens wat te noemen: de zon zou elke dag drie
kwartier eerder ondergaan... De NASA gebruikte dan ook bij de landingen van
de Vikings in 1976 en de Pathfinder in 1997 al een primitieve Marskalender,
door de dagen een naam te geven: sol 1, sol2, sol3… Waar de naam sol
vandaan komt, valt niet meer te achterhalen, maar sindsdien is het een
ingeburgerde term geworden voor een dag op Mars.
De landing van de Viking 1 op 14 juli 1976 is de
belangrijkste gebeurtenis in de Moderne Marsiaanse Geschiedenis: het was
de eerste geslaagde landing, waarbij voor het eerst foto's vanaf het oppervlak
werden doorgeseind. Een ideaal moment om een kalender mee te laten beginnen.
Al zou de eerste bemande landing nog beter zijn, maar dan zouden we nog geen
kalender kunnen ontwerpen.
Om toekomstige discussies over het exacte begin
van een nieuwe eeuw of een millennium te voorkomen, begint de Rotterdamse
kalender, in tegenstelling tot de Gregoriaanse, met het jaar nul. Opvallend
is wel dat het jaar 12, het dertiende jaar dus, het meest rampzalige was
tot nu toe: de Climate Orbiter verbrandde in de atmosfeer, de Polar Lander
stortte neer, en van de micro-sondes Scott en Amundsen werd nooit meer iets
vernomen. Het noodlot laat zich niet foppen. Een prettige gedachte is dat
het vanaf nu alleen maar beter kan gaan…
Langer jong blijven,
eerder met pensioen
Een standaard Marsjaar heeft 668 sols, maar vaker
nog zijn het er 669; zes van de tien jaren zijn een schrikkeljaar. Aangezien
een Marsdag slechts ietsje langer duurt dan op Aarde (zie
verderop) duurt een jaar op Mars dus bijna twee
keer zo lang als bij ons. Ouder wordt je dus niet zo snel op de Rode Planeet.
De midlife-crisis daarentegen komt al rond je twintigste en de
pensioengerechtigde leeftijd valt voor de veertig.
Het lange jaar stelt de kalender-ontwerper voor
het eerste dilemma: in hoeveel maanden verdelen we het jaar? Twaalf maanden,
omdat dat aantal ons vertrouwd voorkomt? Of moet de lengte van een maand
een beetje hanteerbaar zijn? De kalender van
Robert
Zubrin (verbeterd door
Pete
Kokh) doet nog iets heel anders: die heeft twaalf maanden van zeer ongelijke
lengte (tussen 46 en 66 dagen) verband houdend met de
asymmetrische omloopbaan van Mars.
De Rotterdamse kalender kiest voor 24 maanden van
28 dagen, een vertrouwde lengte; ons eigen februari heeft er tenslotte ook
zoveel. 24 is een bijzonder getal: het is te verdelen in twee halve jaren,
die ongeveer gelijk zijn aan een Aards jaar, maar ook in vier kwartalen,
in zes sextalen, in acht octalen, in twaalf bimesters of zelfs in drie trialen.
Handig voor wie bijvoorbeeld een tijdschrift uitgeeft dat niet elke maand
verschijnt.
Maar 24 keer 28 is toch 672, zal de oplettende
lezer constateren. Inderdaad, en daarom is iedere zesde maand een dag korter:
maand 6, 12, 18 en 24 hebben 27 dagen. De schrikkeldag, die in 6 van de 10
jaren wordt toegevoegd komt aan het eind van de laatste maand; dan kan daar
meteen een nationale feestdag van gemaakt worden.
Nooit meer
hoofdpijn
De 28 dagen in iedere maand kunnen mooi onderverdeeld
worden in 4 weken van 7 sols. Iedere poging die ooit ondernomen is een week
met een ander aantal dagen in te voeren is jammerlijk mislukt. Een keus voor,
pakweg, acht dagen zou ook een onoplosbaar conlict opleveren tussen werkgevers
en werknemers: die achtste sol, wordt dat een vrije sol of een werksol? Gewoon
zeven dagen dus.
En als in een maand van 28 dagen de eerste dag
op een zondag valt, is ook de eerste van de volgende maand een zondag, evenals
in de maand daarna. Een ongelofelijke verbetering. We hoeven nooit meer onze
hersens te pijnigen met vragen als: op wat voor dag valt de 14de, of : wat
voor datum is het vandaag ook al weer. Zo'n zogeheten eeuwigdurende kalender
scheelt heel wat hoofdbrekens; de aspirine-fabrikanten zullen het merken
aan hun dalende omzet.
En die 3 of 4 maanden van 27 dagen dan? Ja, die
zouden bijna roet in het eten gooien. Daarom moet in die korte maanden ook
de weekdag overgeslagen worden waar die 28ste dag op zou vallen. Na vrijdag
de 27ste komt dus meteen zondag de 1ste. En omdat een werkweek van vier dagen
maatschappelijk sneller geaccepteerd wordt dan een eendaags weekend, is die
vrijdag een vrije dag, een "holisol".
Langer doorfeesten,
langer uitslapen
Veel mensen zullen het gevoel hebben dat een Marsiaanse
dag beter strookt met hun bioritme dan een Aardse dag. Een bewoner van Mars
heeft per dag 39 minuten en 35 seconden extra; bijna veertig minuten die
naar keuze besteed kunnen worden aan werken, feesten of slapen.
De voorstellen voor een Marsklok vallen in een
aantal hoofdgroepen uiteen. Revolutionaire geesten geven de voorkeur aan
een decimale klok: een dag onderverdeeld in tien uren, die dus ongeveer 2,5
Aardse uren duren. Ieder uur wordt onderverdeeld in honderd minuten (die
daardoor weer wat dichter bij onze minuten komen te liggen) en iedere minuut
in honderd seconden.
In Kim Stanley Robinson's Mars-trilogy houden de
kolonisten de Aardse uren, minuten en seconden aan; na middernacht loopt
de klok nog gewoon even door en pas na 24:39:35 volgt 0:00:00. Deze oplossing
is uiterst charmant omdat zichtbaar is waar die extra tijd blijft. Maar hoe
worden met dit systeem ploegendiensten ingeroosterd? En wie serieus gaat
nadenken over de verdeling van Mars in tijdzones krijgt alsnog de hoofdpijn
die de eeuwigdurende kalender juist voorkomen had…
De opgerekte 24-uurs klok boven aan deze pagina
volgt een recht-toe-recht-aan oplossing: elke seconde wordt gewoon een fractie
langer, waardoor de dag toch in 24-en te delen is (waardoor die 24 maanden
in het jaar ook meteen een stuk logischer klinken) Het is wel verstandig
om nieuwe namen voor de verschillende tijdseenheden te bedenken. Al was het
maar om verwarring te voorkomen; we willen niet nog meer ruimteschepen
kwijtraken…
Edgar Rice Burroughs, niet alleen de geestelijk
vader van Tarzan maar ook schrijver van een aantal beroemde boeken over
Barsoom
-- zoals hij Mars noemde-- gebruikte voor seconde, minuut en uur respectievelijk
de termen tal, xat en zode. Vooral die tal klinkt
ons Nederlandstaligen natuurlijk bekend in de oren; zeker als een Amerikaan
het uitspreekt...
Nog niet
jarig?
Hoe oud ben ik op Mars? En wanneer ben ik jarig?
Met de MarsDatum-Calculator zijn die vragen eenvoudig en snel te beantwoorden.
Vul onder
Datum op Aarde
je geboortedatum in; klik op
bereken--> om de bijbehorende
Datum
op Mars te krijgen. Verander het jaar in 13 of 14, klik op
<--bereken en je weet wanneer je een feest kan geven. Denk er bij
het optellen van je leeftijd aan dat er een jaar 0 was: als je geboren bent
in het jaar -8 vier je in het jaar 13 je eenentwintigste verjaardag.
Nieuwe wereld, nieuwe
namen
Ook de weekdagen en de maanden vragen om nieuwe
namen; het hergebruiken van maandag en januari zou nog millennia
lang tot misverstanden tussen Aardlingen en Marsianen leiden.
Veel kalenderontwerpers putten uit de Griekse of
Romeinse mythologie (de
Millenniumkalender)
, uit de geschiedenis van astronomie en ruimtevaart (de
Hollon-kalender),
noemen hun maanden naar sterrenbeelden in het Latijn en of het Sanskriet
(de
Darian
Calendar) of naar de kaarten van het tarotspel (de
Hightower-kalender)
Dit zijn echter allemaal Aardse namen, die door
overvloedig gebruik enige slijtage vertonen en ook teveel vastzitten aan
een bepaalde cultuur. Een maagdelijke wereld als Mars, waarin een nieuwe
samenleving en cultuur van de grond af opgebouwd kunnen worden, verdient
iets nieuws.
In een nieuw namenstelsel kunnen bovendien wat
ezelsbruggetjes worden ingebouwd om het makkelijker te maken 24 maanden in
de juiste volgorde te onthouden. De maanden van de Rotterdamse kalender zijn
daarom alfabetisch gerangschikt. Oneven maanden eindigen op een medeklinker,
even maanden op een klinker. In elke vierde maand zit een d. En Marskinderen
krijgen van hun ouders te horen dat ze veel vers fruit moeten eten "als de
U in de maand is".
De varierende baansnelheid
van Mars is af te lezen uit de lengte van de namen: als Mars snel gaat zijn
de namen lang. Herfstnamen hebben acht letters, verdeeld over vier lettergrepen,
zomermaanden en wintermaanden hebben zes letters en drie lettergrepen en
de lentemaanden slechts vier letters en twee lettergrepen. Om aan te geven
dat maand 6, 12, 18 en 24 (meestal) korter zijn hebben die vier ook een
lettergreep en een letter minder dan hun "seizoensgenoten"
Na toepassing van alle ezelsbruggen blijven er
nog wat letters over die gekozen zijn met als criteria: uitspreekbaarheid,
welluidendheid en karakter.
Op dezelfde manier zijn de namen van de weekdagen
tot stand gekomen, met het verschil dat een week minder aanknopingspunten
biedt dan een jaar; de geheugensteuntjes blijven daar beperkt tot de alfabetische
volgorde en een extra letter(greep) voor het weekend..
De Rotterdamse kalender is een variant van de Darische
Kalender
(Darian
Calendar) ontwikkeld door Tom Gangale; het verschil zit 'm in de
namen.
De klok bovenaan deze pagina en de MarsDatum-Calculator zijn gemaakt door Tom Gangale en Alan Hensel
laatste wijziging: 16 maart 2005
