Nu president Bush op het punt staat een gedurfd nieuw Amerikaans ruimteprogramma aan te kondigen, met als doel een bemande missie naar Mars, duiken er weer allerlei mythes en misverstanden op die op zijn minst enige nuancering behoeven. Een expeditie naar Mars zou exorbitant duur zijn; een artikel van Associated Press noemt zelfs het bedrag van een triljard (duizend miljard) dollar. Voor de reis zou nieuwe exotische technologie ontwikkeld moeten worden. En een langdurig verblijf buiten de Aarde zou een onverantwoord grote psychische belasting voor de astronauten inhouden.

Veel van deze mythen zijn, ironisch genoeg, terug te voeren op het Space Exploration Initiative van George Bush senior uit 1989. De plannen die destijds gepresenteerd werden, gingen uit van bijna Star Trek-achtige technologie met een ontwikkelingstijd van dertig jaar en een prijskaartje van 450 miljard dollar. Inmiddels zijn we vijftien jaar verder; in die tijd is er wel het een en ander veranderd in het denken over interplanetaire reizen.

De Amerikaanse raketten- en vliegtuigbouwer Martin Marietta (tegenwoordig Lockheed Martin) ontwikkelde in 1990 onder leiding van Marspionier Robert Zubrin het Mars Direct-concept. Het plan, later door NASA grotendeels overgenomen, bespaart enorm op de kosten door gebruik te maken van op Mars aanwezige grondstoffen: uit de atmosfeer van de planeet kan brandstof gewonnen worden voor de terugreis. “Travel light and live of the land”; met die filosofie zijn ook op Aarde de meest succesvolle ontdekkingsreizen ondernomen.

De laatste jaren is bovendien ontdekt dat de Marsbodem grote hoeveelheden waterijs bevat. Definitieve duidelijkheid daarover zal de Europese Mars Express binnenkort geven. Water is, buiten de Aarde, even waardevol als goud; uit waterijs kan immers behalve drinkwater ook waterstof en zuurstof gewonnen worden

Vaak wordt gewezen op de schadelijke gevolgen van langdurige gewichtloosheid voor het menselijk lichaam. Maar op Mars is zwaartekracht; weliswaar slechts een derde van wat we op Aarde gewend zijn, maar genoeg om te zorgen voor het gevoel van onder en boven waar de menselijke lichaamsfuncties behoefte aan hebben. En tijdens de reis kan kunstmatige zwaartekracht opgewekt worden door het bemanningsverblijf en een contragewicht te verbinden door een lange kabel en het geheel rond te laten draaien. Dat is geen futuristische technologie: een ieder kan het principe in werking zien als wasgoed tegen de binnenzijde van de wasmachine gedrukt wordt. Het Nederlandse bedrijf Delta-Utec heeft gedetailleerde plannen om met het concept te experimenteren.

Het Mars Direct-plan gaat verder uit van een simpel principe: als je naar Mars wilt gaan, ga dan naar Mars. Dat klinkt als een open deur, maar het Space Exploration Initiative van Bush senior behelsde een dure, riskante en tijdrovende omweg langs een groot internationaal ruimtestation en een maanbasis. De ontwikkelingskosten voor Mars Direct worden daarom geschat op slechts 30 miljard dollar, met 2 miljard voor elke volgende tweejaarlijkse missie. NASA denkt ongeveer 55 miljard nodig te hebben voor haar “Mars Semi Direct”, dat is maar een derde van wat de Irak-oorlog tot aan de val van Bagdad kostte.

Bij uitvoering van het Mars Direct-plan zouden de astronauten twee-en-half jaar van huis zijn. De heen- en terugreis duren, net als bij onbemande sondes als Spirit en Mars Express zes a zeven maanden. De bemanning zou anderhalf jaar op Mars blijven, tot de Aarde in haar baan om de zon weer in een gunstige positie is voor de terugreis. Op die manier zou een expeditie wetenschappelijk zinvol zijn en meer inhouden dan het plaatsen van een vlag en het maken van een paar foto’s.

In veel commentaren wordt die duur van de reis naar Mars als een probleem gezien. Maar in het verleden zijn wel extremere expedities ondernomen. De ontdekkingsreizigers uit vroeger eeuwen waren vaak langer onderweg naar onbekende oorden; onderweg overleed een groot deel van de bemanning aan scheurbuik en andere gevaren. De Marsreizigers hebben, in tegenstelling tot Columbus, Tasman en Magelhaen, een goed beeld van wat hen bij aankomst te wachten staat. Bovendien hebben ze dagelijks contact met het thuisfront. De Aarde zal zelfs, gedurende een groot deel van de expeditie, goed zichtbaar zijn aan de hemel als een heldere blauwe ster.

Natuurlijk, een reis naar Mars is geen boottochtje naar Terschelling. De eerste interplanetaire bemande missie is niet zonder gevaren. Maar dit soort ondernemingen zijn nuttig, juist omdat ze moeilijk zijn en niet omdat ze makkelijk zijn. Door erop uit te gaan kom je uiteindelijk toch verder dan door thuis op de bank te blijven zitten. Ruimtevaart, het verkennen van het grote geheel waar we deel van zijn, kan de mensheid op zowel de korte als de lange termijn alleen maar voordeel opleveren

Dat George W. Bush niet door iedereen even serieus genomen wordt, heeft zijn oorzaken. Zijn plannen voor een nieuw elan voor Amerika’s ruimtevaartprogramma verdienen het echter een beter lot beschoren te zijn dan het Space Exploration Initiative van zijn vader.