Terug en vooruit

Bij de afsluiting van het in ruimtevaart-oren magisch klinkende jaar 2001 voelt ook de redactie van Voorwaarts Mars! zich geroepen even terug te kijken en vervolgens vooruit te blikken.

Het was een goed jaar voor het onderzoek van Mars. Global Surveyor bereikte in zijn vierde jaar het onvoorstelbare aantal van 100.000 overgezonden foto’ s en kreeg in oktober gezelschap van een andere NASA-satelliet, Mars Odyssey.

Het was ook een erg goed jaar voor de Mars Society, met succesvolle conventies in Stanford en Parijs, de bouw van een tweede Mars Analog Research Station en de plannen voor een derde, en de vergaande plannen voor de eerste ruimtemissie: het “muizenproject” Translife.

En voor de Nederlandse afdeling was het helemaal een geweldig jaar. In januari waren we nog maar net opgericht; in juni organiseerden we al een drukbezocht symposium. We traden naar buiten op zulke uiteenlopende plaatsen als de Pasar Malam Besar en het praatprogramma van Jeroen Pauw en in zulke diverse media als het Algemeen Dagblad, radio 1 en de schermen in de Rotterdamse Koopgoot.

2002 wordt het jaar van de tweede Europese conventie van de Mars Society, eind september in Rotterdam, een evenement waarvoor de voorbereidingen in volle gang zijn. Het jaar ook waarin Mars Oddyssey duidelijk moet maken hoeveel water er nu werkelijk is op Mars. En het jaar waarin de Europese afdelingen gaan proberen een eigen Mars-simulatiebasis van de grond te krijgen. Namens het bestuur van de Stichting Mars Society Nederland: een geweldig 2002 toegewenst!

De tweede hab...

Tijdens de afgelopen Kerstdagen werd het Mars Desert Research Station officieel in gebruik genomen. De habitat, die deze zomer op Kennedy Space Center in Florida te bezichtigen was en 12.000 bezoekers trok, werd in december in enkele weken tijd opgebouwd. Behalve uit het bekende witte conservenblik bestaat het MDRS ook uit een plantenkas en een experimenteel systeem voor hergebruik van water.

De locatie, in het zuiden van de staat Utah, ziet er op de foto’s zo mogelijk nog Mars-achtiger uit dan Devon Island, de locatie van de eerste hab. Dat het weer niet altijd even Mars-achtig is blijkt uit de sneeuwstorm waarmee de bouwers, gelukkig pas na het weer- en winddicht maken, geconfronteerd werden.

...en de derde

Intussen nemen de plannen voor een Europese habitat vastere vormen aan. Eind november kwamen in Capelle aan den IJssel vertegenwoordigers van de Mars Society-afdelingen van Engeland, Frankrijk, Duitsland, Denemarken en Nederland bij elkaar voor een kick-off meeting van het European Mars Analogue Research Station. (Let op het subtiele verschil in spelling van het woord analogue)

Er zullen komend voorjaar verkenningsmissies worden gestuurd naar de twee mogelijke locaties voor Euro-M.A.R.S: het gebied rond de Rio Tinto (Rode Rivier) bij Huelva in Spanje of het noordoosten van IJsland bij de Krafla-vulkaan.

De eerste plek ligt in een oud mijngebied dat erg vervuild is, waardoor het erg aantrekkelijk is voor astrobiologen die levensvormen onder extreme omstandigheden willen bestuderen. De nabijheid van de bewoonde wereld maakt Rio Tinto geschikt om logistieke redenen, maar veel gelijkenis met Mars heeft zo’n stromende rivier natuurlijk niet. Verder gaat het om een vrij klein gebied van slechts een paar vierkante kilometer (eigenlijk zijn het meer langwerpige kilometers)

De IJslandse locatie lijkt veel meer op Mars. Een groot aantal vulkanische verschijnselen die aangetroffen worden in de buurt van de Krafla, zijn ook waargenomen op recente foto’s van Global Surveyor; het gaat dan onder andere om de zogenaamde “rootless cones”: schijnvulkaantjes die ontstaan door de explosieve reactie van water en lava. De bereikbaarheid van het gebied is uiteraard wat lastiger, maar is nog altijd vrij probleemloos vergeleken met Devon Island.

Eind januari zal er in de hab in Utah een workshop worden gehouden van een aantal Europese ontwerpers samen met de inmiddels ervaren hab-bouwer Frank Schubert en Mars Society-president Robert Zubrin. De Europese habitat zal komende zomer tentoongesteld worden in het Adler Planetarium in Chicago, daarna wellicht op toernee gaan door Europa en waarschijnlijk voorjaar 2003 officieel in gebruik genomen worden als onderzoekscentrum.

Odyssey voelt nattigheid

2001 Mars Odyssey, zoals de officiële naam luidt, is nog steeds bezig tijdens passages door de bovenste lagen van de Mars-atmosfeer af te remmen. Op die manier is de omlooptijd gedurende de afgelopen twee maanden langzaam teruggebracht van 18 uur naar ruim 3 uur en is de ellipsbaan van de satelliet steeds cirkelvormiger geworden. Begin februari moet dit proces voltooid zijn en kan Odyssey beginnen aan het wetenschappelijke deel van de missie, dat twee en half aards jaar gaat duren.

Een van de instrumenten aan boord is de neutronenspectrometer die waterstofatomen kan aantonen in de bovenste lagen van de Marsbodem. Bij een eerste test toonde het apparaat enkele weken geleden al een onverwacht grote hoeveelheid waterstof aan in de buurt van het Noordpoolgebied. Daarmee wordt het steeds waarschijnlijker dat er ook grote hoeveelheden waterijs in de bodem aanwezig zijn. “We verwachtten dat er vele omwentelingen voor nodig zouden zijn om de aanwezigheid van waterstof aan te tonen, maar we zagen het de allereerste keer”, aldus Stephan Saunders, een van de wetenschappers in het Odyssey-team.

Mars Odyssey inspireerde de synthesizer-artiest Vangelis tot het schrijven van een compositie getiteld Mythodea.

McKay en Zubrin spreken Unesco toe

Chris McKay en Robert Zubrin, de twee publiekstrekkers op ons symposium op 2 juni van het afgelopen jaar stonden onlangs opnieuw samen op een podium. De locatie was dit keer Parijs, op een conferentie van de Unesco over ruimtevaart in de 21ste eeuw.

Unesco is een afkorting van United Nations Educational Scientific and Cultural Organization; op de conferentie spraken verder onder andere sf-schrijver en ruimtevaart-visionair Sir Arthur C. Clarke (vanwege diens hoge leeftijd via een video) en David Southwood, wetenschapsdirecteur van de ESA.

De lezingen van McKay en Zubrin, beiden lid van het Steering Committee van de Mars Society werden aangehoord door meer dan 1000 aanwezigen, waaronder vertegenwoordigers van culturele en wetenschappelijke overheidsorganisaties uit een groot aantal landen.

McKay, specialist op het gebied van buitenaards leven, sprak over het belang van de speurtocht naar Marsiaans leven voor ons begrip van het leven zelf en de plaats ervan in het heelal.

Zubrin sprak over het sturen van mensen naar Mars als een uitdaging die in onze tijd omarmd kan en moet worden. Op de onvermijdelijke vraag of het niet belangrijker was eerst Aardse problemen op te lossen, antwoordde Zubrin: “Je kunt je net zo goed afvragen of het moreel verantwoord is zaden te bewaren voor volgend jaar terwijl er nu mensen honger hebben. We moeten de problemen van het heden oplossen, maar we moeten ook aan de toekomst denken. Toen de Eiffeltoren gebouwd werd, waren er hier in Parijs ook mensen die honger hadden en toch werd de toren gebouwd en is hij er nu voor ons. Hetzelfde kan gezegd worden over het Louvre en al die andere prachtige monumenten voor de menselijke geest hier in Parijs. Er zijn altijd de noden van het heden, maar het belangrijkste wat we in ons leven kunnen doen is wat we doen voor ons nageslacht. Het is onze taak te bouwen voor de toekomst.”

Terraformt Mars zichzelf?

Slecht nieuws voor de Roden, in de Mars-trilogie van Kim Stanley Robinson de tegenstanders van terraforming. Het is niet ondenkbaar dat de Rode Planeet zichzelf al aan het voorzien is van een warmere en dikkere atmosfeer. Foto’s van Mars Global Surveyor, gemaakt in 1999 en 2001 met een tussenpoos van een Marsiaans jaar, laten een duidelijke afname zien van de hoeveelheid kooldiode (CO2) in de poolkappen.

Het was al langer bekend dat er een grote jaarlijkse uitwisseling van kooldioxide is tussen de poolkappen en de atmosfeer. Ieder voorjaar als de temperatuur stijgt verdampt een deel van het CO2-ijs; in de winter groeit de poolkap weer aan doordat de kooldioxide neerslaat als een soort sneeuw. Het gaat om enorme hoeveelheden kooldioxide, die veranderingen in de luchtdruk tot zo’n dertig procent tot gevolg hebben (iets waar we op aarde niet aan moeten denken!)

Volgens een artikel in het blad Science, geschreven door Michael Caplinger en Michael Malin van Malin Space Science Systems (de bouwers van de Global Surveyor-camera) is er echter naast die seizoens-effecten ook sprake van een permanente verandering. Als de erosie van de CO2-kap en de daarmee samenhangende verdichting van de atmosfeer in hetzelfde tempo doorzet zou, over een periode van “slechts” enkele millennia, het Marsiaanse klimaat drastisch kunnen veranderen. In plaats van een ruimtepak zou dan misschien een winterjas en een CO2-masker voldoende zijn als bescherming tegen de omstandigheden op de planeet.

Het is echter nog te vroeg om te zeggen of er werkelijk sprake is van terraforming zonder menselijke bemoeienis; die conclusie kan pas getrokken worden na bestudering van de gegevens over een groot aantal Marsjaren.
Meer

Zuiderburen

In de aangename ambiance van een Antwerps café vond op 2 december de eerste gezamenlijke bijeenkomst plaats van de Nederlandse en Belgische afdelingen van de Mars Society.

De Belgische afdeling bevindt zich momenteel in ongeveer dezelfde fase als de Nederlandse afdeling een dik jaar geleden: zoals wij lange tijd hebben geaarzeld tussen vereniging en stichting als organisatievorm, zo onderzoeken onze zuiderburen wat in de Belgische situatie het meest geschikt is. De Vlaamse media tonen een groeiende belangstelling voor de jonge afdeling; voorzitter Antoon van Bokstael werd geïnterviewd door onder andere de krant Het Laatste Nieuws en door het Radio 2-programma “de Vliegende Vlaming”. Bij de ontmoeting in Antwerpen was een journalist van het dagblad De Morgen aanwezig en de commerciële omroep VRT heeft belangstelling voor een reportage vanuit het Mars Desert Research Station in Utah.

De bijeenkomst leverde een aantal ideeën op die gedeeltelijk al uitgevoerd zijn. Zo is, naar het voorbeeld van de Nederlandse mailgroep mars-nl, een yahoogroup Mars Belgium van start gegaan; aanmelden daarvoor kan via de website. Verder zal de website in het Frans vertaald worden. Voor meer informatie: Antoon van Bokstael of Wim Kerstens