Waar de nieuwsbrief nou bleef...

Trouwe lezers van Voorwaarts Mars! zullen zich wel afgevraagd hebben wat er gebeurd was met deze nieuwsbrief. De afgelopen weken vertrok de ene na de andere sonde naar Mars en er kwam maar geen juichend commentaar van de Mars Society.

De Nederlandse Mars Society-afdeling is echter nog steeds springlevend; het stilzwijgen werd veroorzaakt door een technisch probleem bij onze provider. Voorwaarts Mars nummer 32, de vorige editie dus, is daardoor wel verschenen, maar alleen op de website. Wie alsnog wil worden voorgelicht over het nieuwste boek van Kim Stanley Robinson of over de relatie tussen Mars, Sars en het Eurovisie Songfestival, klikke op de volgende link

Vijf op weg

Het waren spannende weken. Reizen naar Mars is nog lang geen routine, ook niet voor onbemande sondes. Maar alles wat goed moest gaan ging goed en zo zijn er nu maar liefst vijf ruimtevaartuigen op weg naar Mars. Nog niet eerder in de geschiedenis van de ruimtevaart kreeg een planeet zoveel Aardse visite als Mars nu.

ESA's Mars Express en de Beagle 2-lander vertrokken keurig op de geplande tijd, 2 juni om kwart voor acht 's avonds. De media zorgden nog even voor paniek door een Russisch bericht over te nemen dat het contact met de Beagle verloren was gegaan. Het bleek vals alarm, voorlopig gaat alles prima. Alle instrumenten aan boord van de twee sondes zijn getest en werken uitstekend. De High Resolution Stereo Camera van Mars Express stuurde zelfs al een prachtig plaatje: de Aarde als klein blauw bolletje met op geruime afstand een nog kleiner grijs bolletje, de Maan. De foto werd genomen op 3 juli; Mars Express was toen al acht miljoen kilometer van de Aarde verwijderd.

De lancering van NASA's Spirit, voorheen bekend als Mars Exploration rover A, werd twee dagen uitgesteld wegens het slechte weer; Spirit vertrok op 10 juni. De andere NASA-rover, Opportunity, hield ons langer in spanning. Niet alleen het slechte weer zorgde voor oponthoud. Het bleek ook moeilijk een laag kurk vast te zetten op de draagraket (alle grapjes over Creatief met Kurk zijn inmiddels al gemaakt…) Uiteindelijk vertrok Opportunity anderhalve week later dan gepland, op 7 juli.

Ondertussen is ook de Japanse Nozomi-sonde nog eenmaal de Aarde gepasseerd, voor een laatste slingshot richting Mars. De Japanners hebben echter de minste kans op een succesverhaal. Nozomi is al zes jaar op weg; bij een zonneuitbarsting in 2002 raakte de energievoorziening aan boord gestoord, waardoor de kans groot is dat het over zes maanden bij Mars niet mogelijk zal zijn de juiste koerscorrecties uit te voeren. De vluchtleiding gaat de komende maanden allerlei trucs uithalen om het probleem op te lossen. En omdat Nozomi het Japanse woord is voor hoop, geeft men die niet op.

Wie wil zien hoe ver de Aardse armada gevorderd is, kan hier kijken.

Kijk omhoog in augustus

De maand augustus vormt altijd een mooie periode om te genieten van mooie sterrenhemels: het is de tijd van zwoele zomeravonden, steeds vroeger invallende duisternis en fraaie "regens" van vallende sterren. De komende augustusmaand wordt extra bijzonder omdat Mars dichterbij is dan sinds de tijd van de Neanderthalers. De planeet is te zien aan de zuidoostelijke hemel, in de buurt van de Waterman en zoals gewoonlijk te herkennen aan zijn roodachtige kleur.

Op 27 augustus, 11:51 Nederlandse tijd, bedraagt de afstand tussen Mars en de Aarde slechts 55.758.006 kilometer. Dat is nog steeds een heel eind fietsen, maar een half jaar geleden was het nog vijf keer zo ver. Een oppositie van Mars, zoals de astronomen het noemen, komt eens in de 26 maanden voor, maar er zijn grote verschillen tussen de opposities onderling. In 1995 bijvoorbeeld kwam Mars niet dichterbij dan 101 miljoen kilometer, bijna twee maal zover als dit jaar.

De verschillen worden veroorzaakt doordat de baan van Mars niet cirkelvormig is, maar elliptisch. Door de eeuwen heen treden er kleine veranderingen op in de banen van Mars en de Aarde. We moeten daarom terug naar het jaar 55718 voor Christus voor een passage op nog kortere afstand. Wie het spektakel dit jaar mist hoeft niet opnieuw vijftig millenia te wachten. In het jaar 2287 komt Mars nog dichterbij; we mogen toch hopen dat er tegen die tijd een heleboel mensen op Mars zijn om terug te kijken…

Op onze website is een speciale pagina gewijd aan de oppositie van 2003.

M3 gaat door, ook in de komkommertijd

De afkorting M3 staat voor Monthly Mars Meeting. Sinds een paar maanden organiseert de Nederlandse Mars Society-afdeling deze bijeenkomsten, als een soort kleinschalig vervolg op de EMC2, de Europese Conventie van vorig jaar. Donateurs en niet-donateurs, iedereen die af en toe een beetje moe wordt van de vragende en spottende blikken van familie en vrienden als De Ruimte ter sprake komt, is welkom; hier ben je onder mensen die net zo'n ruime blik hebben als jij.

De hoofdmoot van iedere M3 wordt gevormd door een presentatie over een thema, dat uiteraard doorgaans iets met de Rode Planeet te maken heeft, gevolgd door een discussie.

Op 13 mei vertelde Arno Wielders over zijn verblijf in het Mars Desert Research Station, een persoonlijk verhaal, opgefleurd met plaatjes van onderzoekers in ruimtepak, banjerend door de rode woestijn van Utah.

De M3 van 10 juni stond in het teken van Mars Express, de Europese sonde die toen net vertrokken was, met dank aan ESA-medewerker Alessandro Atzei voor zijn presentatie over het project.

Op 8 juli hadden we een stevige discussie over het gebruik van kernenergie in de ruimte. Voorstander Arno Wielders wist in ieder geval een aantal tegenstanders (waaronder uw webmaster) ervan te overtuigen dat kernenergie een breed begrip is dat niet simpelweg als "te gevaarlijk" van tafel geschoven kan worden.

Ook midden in de komkommertijd gaan we gewoon door met het maandelijkse evenement. Het thema voor 12 augustus is ESA's Aurora-project; na afloop kunnen we misschien Mars even in het echt zien. Op 10 september staat de Beagle 2 op het programma. De overige data voor dit jaar zijn 14 oktober, 11 november en 9 december.

De M3's worden iedere tweede dinsdag van de maand gehouden van 19.00 tot 22.00. Plaats van handeling is het gebouw van Dutch Space (voorheen Fokker Space), Newtonweg 1 in Leiden, gelegen op slechts vijf minuten lopen van het station, achter museum Naturalis.

Wil je er ook bij zijn, meld dan je komst, uiterlijk een etmaal van tevoren, aan M3-coordinator Gerard Kuijpers: gerardGEENSPAMmarssociety.nl (vervang zelf GEENSPAM door @ ) 

Twee conventies in aantocht

Het conventie-seizoen staat weer voor de deur. Voor degenen die er de lange reis voor overhebben is er de jaarlijkse Mars Society conventie, de zesde alweer, in Eugene, Oregon, van 14 tot 17 augustus. Op het programma staan onder andere lezingen door schrijver Greg Bear, astronaut John Grunsfeld en astrobioloog Chris McKay. Het complete programma is hier te vinden: http://www.marssociety.org/convention/2003/schedule.asp

Veel dichter bij huis is de derde Europese Mars Conventie, de EMC3. Die wordt van 26 tot 28 september gehouden aan de Hochschule Bremen. Sprekers zijn onder andere Risto Pellinen, voorzitter van de International Mars Exploration Working Group (IMEWG), Ernst Messerschmid, hoofd van het Europese Astronauten Trainings Centrum, Franco Ongaro, hoofd van ESA's Aurora programma en Robert Zubrin (die hoeven we toch niet meer voor te stellen?)

Het stadsbestuur van de Freie Hansestadt Bremen heeft de zomer van 2003 uitgeroepen tot "Bremer Raumfahrt Sommer"; het plaatselijke museum voor overzeese culturen zal voor die gelegenheid de definitie voor het begrip "overzees" een beetje oprekken en een speciale ruimtevaarttentoonstelling inrichten.

Wie zich voor 1 augustus opgeeft krijgt korting op de entreeprijs voor de EMC3: 50 euro voor Mars Society-leden en 100 euro voor niet-leden; daarna wordt dat respectievelijk 75 euro en 150 euro.

Ook de Nederlandse Mars Society-afdeling gaat natuurlijk weer een delegatie sturen. Wie zin heeft zich daar bij aan te sluiten kan zich melden bij chef de mission Artemis Westenberg: artemisGEENSPAMmarssociety.nl (vervang zelf GEENSPAM door @ ) 

Meer informatie is te vinden op de website van onze Duitse collega's 

De ijstorens van Hellas

Op infraroodfoto's gemaakt met de THEMIS-camera van de Mars Odyssey-satelliet, zijn warme plekken ontdekt in het Hellas-bekken. Warm is hier een relatief begrip, de gebieden zijn twintig tot veertig graden warmer dan hun ijskoude omgeving; die temperatuurverschillen zijn er dag en nacht en of de zon er schijnt of niet.

De eenvoudigste verklaring, volgens onderzoeker Nick Hoffman van de Universiteit van Melbourne, is het ontsnappen van stoom als gevolg van onderaardse vulkanische activiteit. Hoffman maakt een vergelijking met Mount Erebus op Antarctica waar het bijna even koud en droog is als in Hellas. Daar zijn ijstorens van zo'n tien meter hoog ontstaan doordat vrijkomende stoom meteen in ijs verandert als gevolg van de intense koude.

Op Mars kunnen dergelijke ijstorens, door de lagere zwaartekracht, zo'n dertig meter hoog worden. Op foto's gemaakt met de hoge-resolutiecamera van Mars Global Surveyor zouden zulke verschijnselen zeker zichtbaar zijn. Het is dan ook waarschijnlijk dat zulke foto's volgend jaar, na afloop van het stormseizoen, gemaakt gaan worden.

Als er inderdaad ijstorens in Hellas blijken te zijn, heeft Mars er niet alleen maar een nieuwe toeristische attractie bij. De kans levensvormen aan te treffen is het grootst op plekken waar zowel warmte als water aanwezig is. Daar komt bij de Hellas het laagstgelegen gebied is op de hele planeet. De druk is daardoor wellicht zo hoog dat er af en toe vloeibaar water kan voorkomen. Ook voor menselijke bezoekers is Hellas hierdoor een interessante vestigingsplaats.

Recensie Voyage to Mars - Laurence Bergreen

(door Artemis Westenberg)

Voyage to Mars; NASA's search for life beyond Earth van Laurence Bergreen is een boek over de NASA geleerden, die zich bezig houden met Mars. Voor wie missies als de Pathfinder, de Mars Global Surveyor bewust heeft meegemaakt eigenlijk een must-read. Het geeft je een heel leuk en gevarieerd kijkje in de NASA-keuken. Ik heb ervan genoten. Al die mensen als Jim Garvin (ontdekker van de "young volcanoes", en momenteel voor de MER een van de leidende wetenschappers), Micheal Malin (Camera op MGS), Kathie Thomas-Keprta (spreek uit kèpurtáa; van de nano-bacteriën in de ALH 840001) en nog talloze anderen.

Bovendien bezoek je tijdens je twee jaar durende tocht veel NASA-gebouwen en kijk je mee met vergaderingen van de teams van de MGS.

Je leert dat er een 'virtual community' bestaat van astro-biologen en aanverwanten die het leven buiten onze planeet onderzoeken. Je komt en passant ook onderzoek in de Haughton krater op Devon Island tegen en nog veel meer.

Je krijgt door dit boek respect voor al het geploeter van onze collega's in Amerika voor een groot en log instituut, dat in ieder geval in geld weinig waardering heeft voor haar werknemers (zelfs de baas - Sean O'Keefe - verdient maar ca. 140.000 dollar).

Bergreen laat al die bekenden en minder bekenden tot ons spreken. Daarmee geeft hij hen de gelegenheid uit te leggen, waar ze mee bezig zijn en waarom. Hij doet dat zeer goed en begrijpelijk. Ik kon hem maar op twee foutjes betrappen in deze ingewikkelde en zeer gevarieerde materie.

Blz 133: Een kokerworm (of Riftia) van wel 2 meter is het levende organisme. Bergreen noemt hen per ongeluk Black Smokers. Black Smokers zijn de sedimenten van de 'zwarte chemische rook' die als een hoge (tot 20 meter hoog) schoorsteen omhoog steken van de oceaanbodem op de plek waar de breuklijnen in de platen zijn. Uit de scheuren in de bodem blazen zwarte zeer hete chemische vloeistoffen omhoog, die chemo-syntetisch leven, zoals die Riftia, mogelijk maken, door de voedingsstoffen die in de vloeistoffen zitten.

Blz 174: Een Erg is geen sikkelvormig duin, maar het duinlandschap, waarin de Barchan duinen zich bevinden. Een Barchan duin, zoals Bergreen hier beschrijft is een soort duin. Het is sikkelvormig en vormt en verplaatst zich onder invloed van de wind. Hier op Aarde vind je deze in Tunesië .

Het boek bestaat gebonden en ongebonden, kan besteld worden bij Amazon.com (en wie daar via http://www,marssociety.org heen surft steunt ook nog eens het goede doel)