Mars Express ligt op koers!

Het was een bijzonder moment, afgelopen maandag om kwart voor acht, in de Space Expo in Noordwijk bij het Mars Express Launch Event. Samen met een paar honderd anderen keken we naar het grote scherm met de live-verbinding met Baikonur in Kazachstan. Op de Russische lanceerbasis stond de Soyuz-raket met daarop Mars Express gemonteerd. Aftellen, daar doen de Russen niet aan; op de aangekondigde tijd werd er gewoon een knop ingedrukt en het geweld barstte los. Enkele voorzichtige juichkreten klonken in Noordwijk toen de raket loskwam van de Aarde.

Het spectakel van de eerste seconden van zo'n lancering is snel voorbij. Binnen een paar minuten sta je met zijn allen naar een grote witte stip op een verder zwart scherm te staren. Maar zolang die stip niet uiteenvalt in kleinere stipjes gaat alles goed, tenslotte. Het werd tijd voor de eerste champagne-ronde.

Twee uur later was er weer champagne, want ook de volgende kritische fase was zonder problemen gepasseerd: na een laatste "burn" was de bovenste rakettrap afgestoten. Een vlekkeloze lancering waar de ook aanwezige Russische ambassadeur met recht trots op was.

Ook als Nederlanders mogen we best een beetje trots zijn, want:

-Satellite Services uit Katwijk aan Zee leverde de besturings-chip van de communicatie van de instrumenten op de instrumenten-arm van de Beagle2. Zonder deze chip is er geen communicatie mogelijk tussen de verschillende instrumenten.

-TNO Space uit Delft (onze tweevoudig sponsor inmiddels) leverde een zonnesensor aan de Mars Express. Deze sensor maakt het mogelijk de exacte positie van de satelliet ten opzichte van de Zon te meten. Zeer belangrijk bij koerscorrecties en voor het gebruik van de zonnepanelen.

We wensen de ESA en onszelf nu al prettige Kerstdagen toe: op Tweede Kerstdag komt de satelliet aan bij Mars.

Nu de Rovers nog...

Hopelijk neemt de NASA vervolgens het Gelukkige Nieuwjaar voor zijn rekening; in januari van dat nieuwe jaar komen immers, als alles goed gaat, de twee Mars Exploration Rovers aan bij de Rode Planeet. De lanceringen daarvan zijn voorzien voor zondag 8 juni en woensdag 25 juni.

Aanstaande zaterdag zal de Amerikaanse ruimtevaart-organisatie de nieuwe namen bekend maken van de rovers die tot nu toe door het leven gingen als MER-A en MER-B.

gelanceerd

Op dinsdag 13 mei was in Leiden de eerste M3, de eerste Monthly Mars Meeting, een initiatief van de Stichting Mars Society Nederland om donateurs en andere belangstellenden meer bij het werk van de stichting te betrekken.

Deze maandelijkse bijeenkomsten vormen een uitgelezen kans om mensen te ontmoeten met dezelfde belangstelling, informatie uit te wisselen, nieuws te horen en vooral: activiteiten te organiseren. Iedereen die geïnteresseerd is in Mars en de Mars Society is welkom.

De M3's worden iedere tweede dinsdag van de maand gehouden van 19.00 tot 22.00 uur. Plaats van handeling is het gebouw van Dutch Space (voorheen Fokker Space), Newtonweg 1 in Leiden, gelegen op slechts vijf minuten lopen van het station, achter museum Naturalis.

Iedere M3 staat in het teken van een bepaald thema. Op 13 mei vertelde Arno Wielders over zijn verblijf in het Mars Desert Research Station, een persoonlijk verhaal, opgefleurd met plaatjes van onderzoekers in ruimtepak, banjerend door de rode woestijn van Utah.

De M3 van 10 juni zal in het teken staan van Mars Express, de Europese sonde die dan hopelijk op koers ligt richting Rode Planeet. Te gast is ESA-medewerker Alessandro Atzei, die iets zal vertellen over het project.

Wil je er bij zijn meld dan je komst aan M3-coordinator Gerard Kuijpers gerardGEENSPAMmarssociety.nl (vervang zelf GEENSPAM door @ )

Kunst en vliegwerk

NASA heeft de oude droom van een Mars-vliegtuig nieuw leven in geblazen. Na succesvolle tests met een schaalmodel op halve grootte zal er nu een 1 op 1 model gebouwd worden. Ook daarmee zal worden geëxperimenteerd in de bovenste regionen van de Aardse atmosfeer, waar de luchtdruk in de buurt komt van die op Mars.

Het project draagt de naam Ares, wat niet alleen de naam is die de Romeinen aan de planeet gaven, maar ook een afkorting van Aerial Regional Environmental Survey. Ares zou het "gat" kunnen opvullen tussen satellieten als Global Surveyor en landers als de Pathfinder door op anderhalve kilometer hoogte foto's te maken en metingen te doen aan de atmosfeer en het magnetisch veld. Het vliegtuig zou een vlucht van ongeveer 850 kilometer kunnen maken over ravijnen, kraters, bergen en andere plekken waar je met een rovertje niet zo makkelijk komt.

Enkele jaren geleden maakte NASA ook al plannen voor het sturen van een vliegtuig naar Mars. Dat had eigenlijk dit jaar moeten vliegen, ook al omdat het in 2003 honderd jaar geleden is dat de gebroeders Wright het eerste vliegtuig op Aarde lieten vliegen. Of het gaat lukken met dit nieuwe project is nog allerminst zeker; Ares is een van de vier mogelijke "Scout-missies" die kans maken in 2007 gelanceerd te worden.

Komt Sars van Mars?

De redactie van Netwerk had eigenlijk gewoon een pakkende kreet nodig voor het item op 23 mei over de mogelijke buitenaardse herkomst van de gevreesde longziekte en Mars rijmt natuurlijk mooi op Sars (knap gevonden, heren…)

Maar voor je het weet gaat zoiets een eigen leven leiden en denken hele volksstammen dat het gevaarlijke virus echt van de Rode Planeet afkomstig is. En dat heeft niemand met zoveel woorden beweerd, ook Chandra Wickramasinghe niet, de Britse astronoom om wiens theorie het hier ging.

Wickramasinghe is een van de grondleggers van de panspermia-theorie die stelt dat het leven op Aarde afstamt van buitenaardse microben. Hoewel de theorie nog steeds omstreden is in wetenschappelijke kringen, is het de laatste jaren wel duidelijk geworden dat sommige levensvormen taaier zijn dan vroeger voor mogelijk werd gehouden. Zelfs op de binnenwand van kernreactoren zijn bacterien aangetroffen. Ook is aangetoond dat bacterien, "verpakt" in meteorieten een ruimtereis van duizenden jaren en de daaropvolgende inslag kunnen overleven. Verder worden tussen de sterren aminozuren waargenomen, de bouwstenen van leven.

Het is dus niet helemaal onmogelijk dat het Sars-virus uit de ruimte afkomstig is. Maar de ruimte is natuurlijk oneindig veel groter dan Mars. En voorlopig gaan de meeste virologen er nog steeds vanuit dat nieuwe virussen afkomstig zijn van genetisch dicht bij de mens staande dieren als apen en varkens. Die sprong van dier-op-mens is (gelukkig) al relatief zeldzaam, dus het is maar de vraag of Aards leven eigenlijk wel vatbaar is voor buitenaardse ziekten. Hoogstwaarschijnlijk dus geen Sars van Mars, hoe leuk het ook rijmt.

Vaag blauw bolletje

Na jarenlang alleen foto's gemaakt te hebben van het oppervlak van Mars richtte Mars Global Surveyor op 8 mei zijn camera eens de andere kant uit. Dat leverde een heel bijzondere foto op: de eerste conjuctie (samenstand) van twee planeten gezien vanaf een andere planeet dan de Aarde. Op de foto zijn Jupiter en de Aarde te zien als respectievelijk een grijs en een blauw bolletje, waarbij onze eigen planeet, hoewel dichterbij, veruit de kleinste is.

De Aarde is slechts voor de helft te zien: de kant die door de Zon beschenen wordt; vanaf Mars gezien is de Aarde momenteel in haar Eerste Kwartier.

Inzoomend op de Aarde en gebruik makend van een flink assortiment Photoshop-filters zijn op het blauwe bolletje wat witte en groenige vlekken herkenbaar. Zo zien Noord- en Zuid-Amerika er dus uit van 139 miljoen kilometer afstand. Rechtsboven onze planeet is nog een hemellichaam te zien: de Maan.

In al zijn eenvoud is de foto van een ontroerende schoonheid. De zeggingskracht ervan is vergelijkbaar met die van de bekende foto gemaakt door een van de Voyager-sondes, die Carl Sagan inspireerde tot de titel van zijn boek "Pale Blue Dot" en tot de woorden:

"Op die stip hebben alle mensen waar je ooit van gehoord hebt, alle mensen die ooit geleefd hebben, hun leven geleefd. Het totaal van al onze vreugde en al ons lijden, duizenden zelfverzekerde godsdiensten, ideologieën en economische doctrines, iedere jager-verzamelaar, iedere held en iedere lafaard, iedere schepper en vernietiger van beschavingen, iedere koning en iedere boer, ieder jong verliefd stel, ieder hoopvol kind, iedere moeder en iedere vader, iedere uitvinder en ontdekkingsreiziger, iedere moraalprediker, iedere corrupte politicus, iedere superstar, iedere goddelijk leider, iedere heilige en iedere zondaar in de geschiedenis van onze soort, leefde daar op een stofje, gevangen in een zonnestraal."

Zie het zelf

Kim Stanley Robinson schrijft geschiedenis

In Kim Stanley Robinson's nieuwste boek, The Years of Rice and Salt, wordt de planeet Mars niet een keer genoemd. 800 pagina's lang speelt het verhaal zich op Aarde af. Maar Robinson is sinds zijn rood-groen-blauwe Mars-trilogie zo'n Mars-held dat een kleine bespreking van zijn laatste werk in deze nieuwsbrief niet misplaatst is. Zeker niet als het gaat om een meesterwerk van deze omvang, want The Years of Rice and Salt is een werkelijk monumentaal boek.

Robinson beschrijft de wereldgeschiedenis van de 14e tot ver in 21e eeuw, maar dan wel een andere dan we op school geleerd hebben. In zijn tijdlijn spelen de Europese mogendheden namelijk geen enkele rol meer omdat de hele bevolking van ons continent rond 1453 werd weggevaagd door de pest. In plaats daarvan wordt het wereldtoneel eeuwenlang beheerst door de strijd tussen twee grote mogendheden: China en de Islam. Later komt India daar nog bij, terwijl ook de Amerikaanse Indianen zich, met enige moeite, weten te ontwikkelen tot een wereldmacht.

Voor veel ontwikkelingen uit de "echte" geschiedenis blijken de Europeanen niet echt nodig te zijn: ook in The Years of Rice and Salt wordt Amerika ontdekt, wordt de stoommachine uitgevonden, worden er bloedige oorlogen gevoerd.

Het boek zit geraffineerd in elkaar: het is eigenlijk een verzameling van tien losse boeken, of lange verhalen, ieder met een eigen stijl, hoofdpersonen en locatie. En toch keren drie personen telkens terug: de rebel, die alles wil veranderen, de optimist die gewoon zijn leven wil leven en de wetenschapper die alles wil begrijpen. Maar hun onderlinge verhouding wisselt van boek tot boek en ook hun geslacht en nationaliteit varieert. Aan het eind van ieder boek komen ze elkaar tegen in het hiernamaals, waarna ze weer teruggestuurd worden, de wereld in. Je hoeft niet in reincarnatie te geloven om geboeid te zijn door deze sublieme literaire truc.

De schrijver geeft blijk van een diep inzicht in de culturen en religies die hij beschrijft. Hij heeft het boek volgestopt met gedachten, ideeën en diepere waarheden. En toch weet hij daarnaast ook gewoon een paar mooie verhalen te vertellen. Zoals over de Chinese admiraal Kheim die eigenlijk Japan wil veroveren maar door pech met het weer in plaats daarvan per ongeluk Amerika ontdekt. Of over Khalid, de alchemist van Samarqand, die zich, opgejut door de plaatselijke heerser, ontwikkeld tot een alternatieve Leonardo da Vinci.

Kortom: dit boek MOET gewoon zo snel mogelijk in het Nederlands vertaald worden en in grote stapels bij de boekhandels komen te liggen.

Letland groet Mars

Degenen die het afgelopen zaterdag op hebben kunnen brengen het hele Eurovisie Songfestival uit te zitten, konden zien hoe het gastland Letland onze geliefde planeet bij de feestelijkheden betrok. De gelegenheidsformatie F.L.Y. bracht voor een publiek van 400 miljoen televisiekijkers het lied "Hello from Mars" ten gehore.

Bij nader inzien blijkt de tekst van het lied eigenlijk niet zo bar veel met de Rode Planeet te maken te hebben. Het is gewoon een liefdesliedje geschreven in een merkwaardig soort Engels, met als refrein:

Cause this is gonna be The day that we will meet When heaven comes so down to Earth To say hello from Mars

De snoeprepen-fabrikant Mars bleek niet te beroerd het lied "mede mogelijk te maken". Als gevolg daarvan was Mars in Riga "all over the place", zoals blijkt uit deze foto's van onze speciale correspondent Edwin Westenberg.