Nasa's Marsplannen

Na een half jaar brainstormen maakte NASA op 26 oktober haar Marsplannen voor de komende twintig jaar bekend. Na de dubbele mislukking, eind vorig jaar, van de Climate Orbiter en de Polar Lander, was besloten tot een ingrijpende heroverweging van het bestaande Mars-programma. Volgens dat oude plan zou iedere twee jaar een orbiter en een lander naar de Rode Planeet gestuurd zou worden, met als hoogtepunt een sample return-missie, die tegen het eind van het decennium grondmonsters naar de Aarde zou brengen.

De reorganisatie heeft een programma opgeleverd dat op zich niet minder ambitieus is, maar dat wel wat andere accenten legt.

Voor 2001 (de Odyssey-satelliet) en 2003 (de tweeling-rovers) stonden de plannen al vast. In 2005 zullen deze projecten gevolgd worden door de Reconnaissance Orbiter, een satelliet die liefkozend wordt omschreven als "een microscoop in een omloopbaan". De satelliet zal delen van Mars fotograferen met een resolutie van twintig centimeter, een verbetering met ongeveer een factor tien ten opzichte van de toch ook al succesvolle Global Surveyor. Op deze foto's zullen dus stenen ter grootte van een voetbal zichtbaar zijn, of kan zelfs het legendarische karretje van de Pathfinder worden waargenomen.

Voor latere jaren staan de plannen minder vast. In 2007 zal er mogelijk opnieuw een rover op Mars landen; NASA spreekt zelfs van een mobiel laboratorium. Rond die tijd moet het ook mogelijk zijn landingsplaatsen uit te kiezen met een veel grotere nauwkeurigheid. Voor de Pathfinder werd in 1997 uitgegaan van een ellipsvormig landingsgebied van honderd bij driehonderd kilometer. Over zeven jaar hoopt men de precisie met een factor honderd vergroot te hebben; de landingsplaats zal dan tot op enkele kilometers nauwkeurig kunnen worden uitgekozen. Daarmee komen de echt interessante plekken, zoals kloven, kraters en gebergten, binnen bereik.

In 2007 zal ook de eerste Scout-missie gelanceerd worden (bij de naamgeving laat NASA zich wederom inspireren door de padvinderij…) Scout-missies vinden plaats met kleine landers, vliegtuigen of ballonnen, waardoor het aantal bezochte plaatsen flink uitgebreid kan worden.

Op zijn vroegst in 2011 staat de eerste sample-return-missie op het programma (suggesties voor een betere Nederlandse term dan "monsterterugbrengvlucht" zijn welkom.) Verder zal het in het tweede decennium van deze eeuw mogelijk worden diepe grondboringen uit te voeren en zal het oppervlak van de planeet onderzocht worden met miniatuur-instrumenten.

Helaas is er in de plannen nog geen sprake van bemande expedities. Een slecht teken is de verschuiving van een aantal relevante projecten van 2001 naar 2007: de experimenten met de winning van zuurstof uit de atmosfeer en het onderzoek naar de gevaren van straling en stof. Officieel valt het onderwerp dan ook buiten dit programma, dat nadrukkelijk gepresenteerd wordt als de strategie voor onbemand onderzoek. En aangezien er een aantal fervente tegenstanders van bemande ruimtevaart op prominente posities zitten moet NASA voorzichtig zijn. Met de sample return niet eerder dan 2011, en mogelijk pas in 2014, lijkt een bemande vlucht er niet in te zitten voor 2019, de vijftigste verjaardag van de eerste maanlanding. Tegelijkertijd wordt echter gesteld dat bepaalde studies en technieken het hele programma aanzienlijk zouden kunnen versnellen. Als bijvoorbeeld water dicht bij de oppervlakte gevonden wordt maakt dat bemande missies een stuk eenvoudiger.

De komende anderhalf jaar zal een vervolgstudie de verschillende plannen verder uitwerken, om een beter beeld te krijgen van de benodigde technologie en het benodigde geld.

Frankrijk en Italie doen mee

In de plannen van NASA wordt ook vermeld dat een aantal landen, met name Frankrijk en Italië, belangstelling heeft voor samenwerking. Het Franse ministerie had daar op 24 oktober ook al een persbericht over rondgestuurd. 2007 wordt een belangrijk jaar; NASA wil dan samen met Italië een communicatiesatelliet en samen met haar Franse tegenhanger CNES een compleet netwerk van kleine landers naar Mars sturen. Voor 2009 is een soort opvolger voor de Mars Express van 2003 gepland als gemeenschappelijk Amerikaans-Italiaans project. En verder is sprake van het gebruik van de Ariane 5-raket om de vracht voor Mars de ruimte in te krijgen.

Wat dit alles betekent voor de Europese samenwerking is nog onduidelijk. Tot nu toe konden nationale ambities vaak binnen het kader van de ESA nagestreefd worden. Zo is de Beagle, de Marslander voor 2003, een grotendeels Engels project dat meelift met de gezamenlijke Europese Mars Express.

De Mars Society kwam naar je toe…

Op zondag 8 oktober waren we voor het eerst echt actief buiten cyberspace en medialand. In het kader van de Europese wetenschapsweek organiseerde de Universiteit van Amsterdam een open dag; wij stonden met ons kraampje bij het Sterrenkundig Instituut van de Universiteit in het Science Park in de Watergraafsmeer. We hadden het bijzonder getroffen met het weer: de hardnekkige regenval dreef de bezoekers in groten getale naar binnenactiviteiten als deze. Bij ons standje konden ze onder andere video's, boeken en een Powerpoint-presentatie bekijken.

We kregen erg veel bezoek van kinderen, die vooral geinteresseerd waren in onze Mars-strandballen. En de kinderen van nu hebben tenslotte een veel grotere kans ooit op de Rode Planeet rond te zullen lopen dan de twintigers, dertigers en veertigers waaruit Mars Society Nederland nu grotendeels bestaat.

Op vrijdag 17 november willen we bij elkaar komen in Utrecht, maar dan zonder kraampje. Om acht uur verzamelen we op het station. Stuur even een mailtje naar fransGEENSPAMmarssociety.nl (vervang zelf GEENSPAM door @ ) als je ook wilt komen.

Geld speelt een rol

Onze website is de afgelopen maand uitgebreid met een pagina over geld. Immers, de barrières op de weg naar Mars zijn niet zozeer technisch, als wel financieel van karakter. Met deze geldpagina willen we het "streefbedrag" van vijftig miljard in een perspectief plaatsen. Een elftal financieringsmogelijkheden wordt getoetst op hun haalbaarheid en verwerkt in een voorlopige begroting. De pagina is opgefleurd met fake-advertenties, waarmee we een voorschot nemen op sponsoring in Olympische stijl.

Overmars, onze wetenswaardighedenpagina speciaal gericht op middelbare scholieren die zwoegen op hun ANW-werkstuk, werd uitgebreid met hoofdstukjes over het weer op Mars en over het beruchte Gezicht in Cydonia. Overmars is te vinden op

Terraforming serieus genomen

Terraforming, het geschikt maken van onherbergzame planeten voor menselijke bewoning, is ooit bedacht door sciencefictionschrijvers; Olaf Stapleton was in 1930 de eerste. Vanaf de jaren zestig gingen steeds meer wetenschappers van naam zich met het onderwerp bemoeien: Carl Sagan, Freeman Dyson en James Lovelock, om er een paar te noemen. Langzaam lijkt het concept door te dringen in andere delen van de samenleving: NASA's Ames Research Center organiseerde op 11 en 12 oktober een conferentie over het onderwerp die vrij brede aandacht kreeg in de media.

Op de conferentie, onder het motto "de natuurkunde en de biologie van het bewoonbaar maken van Mars", waren alle grote namen op dit gebied aanwezig: Chris McKay, Martyn Fogg, Robert Zubrin, Kim Stanley Robinson.

Er lijkt een vrij grote overeenstemming te bestaan over de manier waarop Mars geterraformd kan worden en over de tijd die daar voor nodig is. Door een betrekkelijk geringe hoeveelheid broeikasgassen in de Marsiaanse atmosfeer te pompen kan een kettingreactie op gang worden gebracht. In een eeuw tijd zou de planeet daardoor een Noord-Europees klimaat kunnen krijgen. Er is meer tijd nodig voor het omzetten van de dan gevormde dichte kooldioxide atmosfeer in iets wat mensen kunnen inademen. Veel meer tijd zelfs, misschien wel honderdduizend jaar.

Daar staat tegenover dat sommige aardbewoners het nu al zonder hulpmiddelen op Mars kunnen uithouden. Bepaalde bacteriën en algen uit extreme Aardse milieus als woestijnen en poolgebieden zouden het zelfs op dit moment erg naar hun zin hebben op de Rode Planeet, en de weg kunnen bereiden voor meer complexe levensvormen. Sommige wetenschappers, zoals Charlie Cockell van de British Antarctic Survey, stelden zelfs voor meteen te beginnen met het uitzaaien van zulke bacteriën in een beperkt gebied op de planeet. De vraag is natuurlijk in hoeverre die Aardse kolonisten tot een klein gebied beperkt kunnen worden. Meer informatie over terraforming is te vinden op onze terraforming-pagina.

Sonde in de schuur

Nadat in december de Polar Lander neerstortte, waarschijnlijk omdat een software-fout de motoren te vroeg uitschakelde, kreeg NASA heel wat kritiek te verduren. Een van de beslissingen waarmee de ruimtevaartorganisatie wilde laten zien die kritiek serieus te nemen was het afgelasten van de voor 2001 geplande lander. Die sonde is namelijk in een groot aantal opzichten identiek aan de Polar Lander.

Hoewel in tactisch opzicht begrijpelijk heeft de vliegangst van NASA ook wat irreële trekjes. De 2001-lander heeft 150 miljoen dollar gekost, is uitgebreid getest en Marswaardig bevonden. En er is tijd genoeg om een herhaling van de bovengenoemde software-fout te voorkomen. Toch staat het ruimtevaartuig nu nutteloos in een schuur bij fabrikant Lockheed. Waarschijnlijk worden er wat nuttige onderdelen uitgesloopt om elders hergebruikt te worden en komt de rest ooit nog wel eens in een museum terecht.

Maar niet iedereen heeft het zusje van de Polar Lander opgegeven. savethemarslander.org doet een dappere poging het ruimtevaartuig toch naar zijn bestemming te krijgen. Op de site wordt het hele verhaal van de lander verteld en kunnen bezoekers een petitie tekenen. Als de actie succes heeft zal de lancering echter niet voor 2003 plaatsvinden, want de oorspronkelijke datum, april 2001, komt wel erg dichtbij.

Filmnieuws: Red Planet

Er is een nieuwe Marsfilm op komst. Op 10 november gaat in de Verenigde Staten een Hollywood-productie in premiere met als verrassende titel "Red Planet" en in de hoofdrollen Val Kilmer en Carrie-Anne Moss. Het verhaal: in 2050 is de aarde er belabberd aan toe; een team astronauten gaat naar Mars om de kolonisatie van de planeet voor te bereiden. Er gaat iets mis tijdens het "aerobraken" (het afremmen van het ruimteschip in de atmosfeer) en de astronauten stranden op Mars met een beperkte zuurstofvoorraad. Alleen het vinden van de eerder gelanceerde Hab1 kan redding brengen.

De Mars Society-afdeling van CalTech, de TU van Californie, mocht bij een voorvertoning zijn; hun indrukken zijn te lezen op de website  van die afdeling. Kort samengevat: "a fun sci-fi movie, maar verwacht geen wetenschappelijk verantwoord verhaal". De officiële website van de film doet al zoiets vermoeden. Volgens de Nederlandse distributeur Warner Bros komt "Red Planet" pas op 15 februari in de Nederlandse bioscopen, maar na het geschuif met de premiere van "Mission to Mars" vertrouwen we niemand meer…

The Martian Race - Gregory Benford

Gregory Benford heeft een indrukwekkend curriculum vitae. Hij is schrijver van een groot aantal sciencefiction-romans, winnaar van prijzen als de Nebula- en Campbell Awards en zelfs van een literatuurprijs van de Verenigde Naties. Maar hij is ook hoogleraar natuurkunde aan de Universiteit van Californie, en adviseur van de NASA, het Witte Huis en het Amerikaanse ministerie van Energie. En sinds de oprichting in 1998 maakt hij ook deel uit van het Steering Committee van de Mars Society. Gezien die laatste functie is het natuurlijk niet verwonderlijk dat ook hij een bijdrage heeft geleverd aan de stroom Marsboeken van de afgelopen jaren. The Martian Race is vrij recent; de eerste druk is nog geen jaar oud. Het verhaal speelt in de niet al te verre toekomst, in 2018, om precies te zijn. De regeringen van een aantal industrielanden hebben, onder leiding van de Verenigde Staten, een prijs uitgeloofd van 30 miljard dollar voor het eerste team astronauten dat op Mars een aantal vastgelegde wetenschappelijke onderzoeken uitvoert. Op het eerste gezicht lijkt dat een absurd idee, maar het uitloven van prijzen voor gedurfde ondernemingen heeft een lange geschiedenis. De Portugezen deden het al in de vijftiende eeuw, in de twintigste eeuw werden door het uitloven van prijzen een paar luchtvaartmijlpalen bespoedigd, en op dit moment is er de X-prize voor de eerste herbruikbare raket die binnen twee weken drie passagiers in de ruimte brengt.

In The Martian Race gaat de strijd tussen een Amerikaans consortium, met wat Russische inbreng, en een Europees-Chinese combinatie. De Amerikanen voeren in feite het Mars Direct-plan uit van Robert Zubrin, die een klein gastrolletje heeft in het boek. De Euro-Chinezen wagen het met nucleaire technologie. De competitie tussen de twee organisaties plaatst het Marsonderzoek in het middelpunt van de belangstelling van de Aardse media. Ook het verhaal heeft baat bij het wedstrijdelement; het onderzoek zelf echter heeft er wel wat onder te lijden.

De ontwikkelingen worden gezien vanuit het perspectief van Julia Barth, de enige vrouw in het Amerikaanse team. Vrouwen zijn de laatste jaren aan een opvallende, en wat ons betreft ook verheugende, inhaalmanoevre bezig. Nadat de verovering van de ruimte decennialang ook in de sciencefiction een mannenzaak was, kiezen steeds meer schrijvers voor vrouwelijke hoofdpersonen.

Van alle Marsromans is The Martian Race wel het meest gebaseerd op hedendaagse technologie en dat is een van de fascinerende kanten van het boek: het dagelijks leven in en om de "hab" wordt zo levendig beschreven dat de lezer het gevoel krijgt er zelf bij te zijn.

Boeiend zijn ook de speculaties over een complexere vorm van leven dan de microben die doorgaans als het meest waarschijnlijk worden beschouwd. Tegelijkertijd vereist de wetenschappelijke uitleg over deze onderwerpen bij de lezer wel een zekere basiskennis.

Door allerlei onverwachte ontwikkelingen blijft het tot het einde toe spannend wie de race zal winnen. En om de pret niet te bederven verklappen we hier de afloop niet….

Voorwaarts Mars! - de maandelijkse nieuwsbrief van Mars Society Nederland
gratis abonnement