OPMARS - ruimte voor kennis

Het gaat niet goed met de Nederlandse kenniseconomie. Ons land, ooit een natie van Nobelprijswinnaars, is afgezakt naar de middelmaat. Er is jarenlang bezuinigd op onderwijs; de uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling zijn gedaald naar een bedenkelijk niveau. En dat op een moment dat kennis steeds belangrijker wordt voor een gezonde economie.

Het geeft de burger moed dat bij beleidsmakers het besef is doorgedrongen dat er iets moet gebeuren. In 2000 verklaarden de Europese regeringsleiders in Lissabon dat Europa binnen tien jaar de meest dynamische kenniseconomie ter wereld moet zijn. Het kabinet Balkenende heeft het onderwerp hoog op de agenda gezet; de premier zelf is voorzitter van het nationale Innovatieplatform. Maar wat er nou precies moet gebeuren om Nederland slimmer te maken is niet helemaal duidelijk.

Als Mars Society hebben we daar uiteraard wel een paar ideeën over. Want als er een sector is waar kennis belangrijk is en waar kennis kennis oplevert is het wel de ruimtevaart. Met zekerheid valt het natuurlijk niet te bewijzen, maar we zijn niet de enigen die denken dat het Apollo-tijdperk van grote invloed is geweest op de Amerikaanse economie in de jaren negentig: duizenden kids die door de race naar de Maan kozen voor een carrière in wetenschap en techniek en twintig jaar later verantwoordelijk waren voor Silicon Valley en de internet-hausse.

De Stichting Mars Society Nederland en Toekomstvereniging i.o. NewDay.nl willen daarom, onder het motto "OPMARS - ruimte voor kennis" vanaf najaar 2004 twee activiteiten ondernemen om de Nederlandse kenniseconomie een duidelijke impuls te geven:

-De organisatie van een ééndaagse werkconferentie voor politici, beleidsambtenaren en professionals uit de Nederlandse ruimtevaart- en ruimteonderzoeksectoren onder het centrale thema: wat zijn de meest-actuele en komende nieuwsfeiten die met 'de ruimte' hebben te maken, kunnen we hiermee de kenniseconomie versterken en zo ja: hoe?

- De uitgifte van Leermiddelenpakketten voor groep 7 van de basisschool en voor klas 2 van middelbare scholen. Beide pakketten zijn modulair opgebouwd en geven les in: rekenen, aardrijkskunde, geschiedenis, biologie en maatschappijleer.

Meer informatie

Vliegende Hollanders in een rijdend ruimteschip

Een mooi voorbeeld van hoe ruimtevaart, kenniseconomie en duurzaamheid hand in hand kunnen gaan werd geleverd door de overwinning van de Nederlandse zonneauto Nuna 2 bij de World Solar Challenge. Het voertuig, dat de ruim 3000 kilometer door het hart van Australië in een kleine 31 uur aflegde, ziet er niet alleen erg "spacy" uit, er is ook daadwerkelijk veel technologie uit de ruimtevaart in gestopt.

Dezelfde gallium-arsenide zonnecellen waarmee de racewagen bedekt is, zitten ook op de SMART-1 satelliet, die sinds eind september op weg is naar de Maan. En dezelfde Maximum Power Point Trackers die bij de Nuna 2 zorgen voor een optimaal rendement worden toegepast bij de komeet-missie Rosetta, die in februari 2004 vertrekt. Ook de batterijen voor de accu komen uit de ruimtevaart. En tenslotte is voor de wagen zelf gebruik gemaakt van aramide, een supersterk lichtgewicht materiaal dat ook in ruimtepakken wordt gebruikt.

Kortom, de Nuna 2 is eigenlijk gewoon een ruimteschip op wielen. Bij de finish in Adelaide hadden de Nederlanders meer dan een uur voorsprong op de Australische en Amerikaanse achtervolgers. En dat is een felicitatie waard, ook voor capcomm Wubbo Ockels en sponsor ESA.

M3 verhuist naar Delft

Op de Monthly Mars Meeting van oktober vertelde Bas Lansdorp van het Nederlanse bedrijf Delta Utec over MARS-g, een voorstel voor een mini-ruimtestation waarin geëxperimenteerd kan worden met verschillende niveaus van zwaartekracht. Het opwekken van kunstmatige zwaartekracht biedt grote voordelen bij een bemande missie naar Mars; het is goed om te zien dat er in eigen land serieus wordt nagedacht over de technologie om dat mogelijk te maken.

De M3 van volgende week dinsdag 11 november zal in het teken staan van het European Mars Analogue Research Station, waarvan de openingsdatum inmiddels is verschoven naar de zomer van 2004. Uw webmaster, tevens een van de architecten die aan de hab werkte, zal uitgebreid ingaan op het ontwerp voor het station en de manier waarop het tot stand kwam. Een verhaal over stages in de woestijn, Rotterdamse tonijnblikken en het verschil tussen scheepskajuiten en ruimtestations.

Helaas kunnen we voorlopig niet terecht op onze vertrouwde locatie bij Dutch Space; deze M3 wordt daarom gehouden bij TNO TPD, Stieltjesweg 1 in Delft van 19.00 tot 21.30 uur. De Stieltjesweg, gelegen in de TU-wijk, is bereikbaar vanuit Rotterdam, Den Haag of vanaf station Delft met bus 129. Automobilisten nemen afslag Delft Centrum of Delft Zuid; gratis parkeer ruimte is aanwezig.

Als je er ook bij wilt zijn meld je dan vóór a.s. maandag 15:00 uur aan bij M3-coordinator Gerard Kuijpers: >gerardAPENSTAARTmarssociety.nl.

Zubrin spreekt voor senaatscommissie

Op 29 oktober jongstleden kreeg Robert Zubrin de kans zijn verhaal te doen voor een tamelijk hooggeplaatst en invloedrijk publiek. Op uitnodiging van senator John McCain sprak de Mars Society-president het Senate Commerce Committee toe op een hoorzitting over de toekomst van de Amerikaanse ruimtevaart. Aan de hoorzitting, waar onder andere ook NASA-baas Sean O'Keefe sprak, waren jaren van intensief lobbywerk vooraf gegaan.

Zubrin, voor de gelegenheid getooid met een rode stropdas, kreeg uitgebreid de tijd om zijn mening te geven. Hij vergeleek de prestaties van NASA in de jaren zestig met die in het afgelopen decennium en gebruikte de termen "Apollo-mode" en "Shuttle-mode". Toen NASA in Apollo-mode opereerde was de bestemming (de Maan) het belangrijkste en werden er in korte tijd grootse dingen bereikt met een budget dat nauwelijks hoger lag dan vandaag de dag. Met NASA in Shuttle-mode worden er voornamelijk technologische programma's opgestart om de industrie aan het werk te houden, met als argument dat die technieken misschien ooit nog eens van pas komen ALS men ergens heen wil.

Uit het voorgaande is maar een conclusie mogelijk: het Amerikaanse ruimtevaartprogramma heeft behoefte aan een nieuwe bestemming; het zal niemand verbazen dat Zubrin een warm pleidooi hield voor Mars als reisdoel. Na die keuze met een aantal goede argumenten toegelicht te hebben, ging Zubrin in op zijn eigen Mars Direct-plan.

In het laatste deel van zijn toespraak ging Zubrin in op de concrete maatregelen waarmee NASA van Shuttle- terug naar Apollo-mode te krijgen is. De geplande ontwikkeling a 17 miljard dollar van het Orbital Space Plane als een mini-Space Shuttle is slechts een voortzetting van de bestaande praktijk. In plaats daarvan zouden zowel NASA als een concurrerend team een missie-scenario moeten gaan bedenken om binnen een budget van dertig miljard dollar astronauten op Mars te krijgen.

Het is nog te vroeg om te zeggen of deze bijeenkomst werkelijk een richting zal geven aan het Amerikaanse ruimtevaartprogramma. Maar het is een goed teken dat alle aanwezige senatoren vroegen om een gesigneerd exemplaar van Zubrin's boek The Case for Mars.

Zubrin's redevoering als pdf-file

Een Lonely Planet voor Mars

William K. Hartmann is een veteraan van de Amerikaanse planetaire wetenschap. Hij studeerde in de jaren zestig bij de bekende Nederlands-Amerikaanse astronoom Gerard Kuiper, ontwikkelde zich tot een autoriteit op het gebied van de datering van buitenaardse landschappen en was direct betrokken bij diverse Mars-missies waaronder Mariner 9 en Global Surveyor.

Een aantal jaren geleden waagde Hartmann zich aan een roman over Mars maar dat was niet zo'n succes: in de boekenbijlage van Voorwaarts Mars! kreeg zijn Mars Underground als enige slechts twee rode bolletjes.

Met zijn nieuwe boek, a Traveller's Guide to Mars, maakt Hartmann echter alles goed. Dit is, voor de komende jaren, het populair-wetenschappelijke standaardwerk over de Rode Planeet.

De hele opzet van het boek, het formaat en de indeling, en de manier van schrijven doen sterk denken aan de befaamde reisgidsen van uitgeverij Lonely Planet. Het belangrijkste verschil is dat deze Mars-reisgids veel mooier geïllustreerd is, met foto's van Viking en Global Surveyor, met fragmenten van de bekende MOLA-hoogtekaart, maar ook met foto's van Mars-analogieen op Aarde, gemaakt door de auteur zelf. Verder blijkt Hartmann ook verdienstelijk te kunnen schilderen.

Uiteraard komen de grote bezienswaardigheden als Valles Marineris en Olympus Mons uitgebreid aan bod. Maar zoals het hoort in een echte Travel Survival Kit brengt de schrijver zijn lezers ook "off the beaten track", naar minder bekende plaatsen als de Bakhuysen-krater en de Nanedi-vallei, of intrigerende verschijnselen als de White Rock of de Inca City.

In "My own Martian Chronicles", korte episodes tussen de hoofdstukken door, beschrijft Hartmann bijzondere momenten uit zijn eigen carrière. Ook geeft hij zijn mening over onder andere de media-gekte rond Het Gezicht.

Hartmann behoort zeker niet tot de mensen die denken dat robots beter geschikt zijn dan astronauten om Mars te onderzoeken. Op verschillende plaatsen in het boek pleit hij voor bemande expedities. Er is, aldus Hartmann, een splitsing in de weg naar de toekomst: de beschaving zal ineenstorten of de mensheid zal Mars bereiken. De komende eeuw is in zijn visie cruciaal: gaan we door onze eindige energie en grondstoffen te besteden aan het opblazen van elkaars steden of kunnen we onze provinciale Aardgebonden ruzietjes lang genoeg opzij zetten om ons druk te maken over onze gemeenschappelijke toekomst? De Traveller's Guide to Mars is aanbevolen leesvoer voor hen die kiezen voor de tweede optie en voor hen die nog twijfelen…

Andre Kuipers wordt lid van de Mars Society

(door Artemis Westenberg - foto's Anne Marie van der Meer en Hans Hijgemann)

Vrijdagavond; zonder files in een uurtje naar Noordwijk gereden. Een half uur voor tijd en de Space Expo loopt al aardig vol. Terwijl ik mijn auto net parkeer op het gras (wat heeft de Space Expo toch een bijzonder lullig parkeerterreintje), parkeert er ook hoorbaar een flitsende bolide. En wat ik al min of meer verwacht (vast een vooroordeel, heren, maar dat zullen jullie deze vrouw moeten vergeven): André stapt uit die auto.

Binnen word ik opgevangen door de internetredactie van het Algemeen Dagblad, die deze avond heeft georganiseerd. Een handige papiersnijder om krantenartikelen mee uit te snijden is mijn eerste buit. Het is jammer, dat ik al jarenlang alleen internet-edities van kranten en tijdschriften lees.

Er heerst een enigszins blije en opgewonden sfeer. Niet verwonderlijk, want alleen de happy few die uitgekozen werden, mochten vanavond aanwezig zijn. Ik verneem later dat ik erbij zit omdat mijn voornaam erg was opgevallen. (Klachten over deze oneerlijke voorsprong bij mijn ouders svp.)

Voor een foto voor het AD wordt een aantal jongeren rond André gezet, terwijl ik André een kaart met onze gelukwensen en steun voor zijn Delta missie schrijf, waar ik de cd-rom van zijn Radio Rijnmond interview en een exemplaar van de EMC2-Proceedings bijstop.

We worden welkom geheten door de nieuwe directeur van de Space Expo, Karin Husmann. In het voorprogramma vertelt Michel van Baal, van de PR-Afdeling van ESA/ESTEC, ons over de ESA en de achtergrond van de DELTA missie van André. En dan eindelijk André, die volgens Michel zijn 'plaatjes' net nog op volgorde aan het leggen was. Zo ken ik hem weer.

De Powerpointpresentatie waarop André ons vergast (en dat is een upgrade van zijn gebruikelijke dia's) geven ons prachtige foto's van Sterrenstad, waar André sinds december 2002 traint. Terwijl ik luister naar zijn lezing, die toch meer nieuwe info voor mij bevat, dan ik had verwacht, overdenk ik, waarom de lezingen van André altijd zo prettig overkomen.

Allereerst is daar zijn stralende enthousiasme. Zijn openheid en zijn vermogen om zichzelf ook weer niet al te serieus te nemen. Dat laatste is een verbazingwekkende Rotterdamse eigenschap van een Amsterdammer. Maar het is er een die mij als geboren en getogen Rotterdammer van 'op Zuid' zeer aanspreekt. En mij niet alleen. Het publiek, variërend van jong tot oud, mannen en vrouwen, wordt gegrepen door zijn verhaal.

Bij het vragenrondje is er ruimschoots de gelegenheid voor iedereen om vragen te stellen, die serieus en eerlijk afgehandeld worden door André. Waarna wij allen de gelegenheid krijgen om een door André gesigneerde foto te ontvangen.

En typerend voor André roept hij meteen, wanneer ik aan de beurt ben: 'oh jé, ik ben nog steeds geen lid van de Mars Society, maar jij hebt vast wel een inschrijfformulier bij je.' Hij kent me blijkbaar goed, want inderdaad kan ik dat zo voor hem uit mijn tas trekken.

Al met al een geslaagde avond, die wellicht een vervolg krijgt in een avond over Mars, de Beagle 2 en de Mars Express, ook in samenwerking met het AD. Hou Voorwaarts Mars! of het AD in de gaten….